Gündem

12 Eylül 1980 darbesi nedir, neler oldu? Kanlı darbede yaşananlar…

Demokrasi tarihine kara bir leke olan ve acıları yıllarca hafızalardan silinmeyecek uygulamaları beraberinde getiren 12 Eylül 1980 darbesinin üzerinden 41 yıl geçti.

12 Eylül 1980 darbesi nedir, ne oldu?  Kanlı darbede yaşananlar...

Türkiye Cumhuriyeti tarihinin emir-komuta zinciri içinde gerçekleşen son askeri darbesi olan 12 Eylül, infazlar, kötü muamele ve insan hakları ihlalleriyle akıllarda kalıyor.

41. yılında 12 Eylül darbesinin nasıl planlandığını, nerede ve nasıl olduğunu, neler olduğunu bir kez daha merak ediyor.

12 Eylül Darbesi nedir, bugün ne oldu? Sorusu vatandaşın gündeminde… Bakın o gün 12 Eylül sabahından beri neler oldu…

KUPASI 12 EYLÜL 1980 KUPASI

Dönemin Genelkurmay Başkanı Orgeneral Kenan Evren tarafından imzalanan İstiklal Marşı ve Milli Güvenlik Kurulu’nun ardından 12 Eylül sabahı TRT radyosunda Harbiye marşı çalındı. “bir numara” Bildirinin okunması resmen demokrasiye darbeyi ilan etti.

12 Eylül 1980 darbesi nedir, ne oldu?  Kanlı darbede ne oldu... #1

KOD ADI: İŞLETİM BAYRAKLARI

12 Eylül’ü karanlığa sürükleyen sürecin hazırlıkları 1980 yılı Haziran ayında Genelkurmay Karargahı’nda başladı. Kod adı “Operasyon bayrağı” Ordu komutanlarına 11 Temmuz saat 04:00’te darbe planının uygulanması için harekete geçmeleri talimatı verildi.

Süleyman Demirel liderliğindeki hükümetin 2 Temmuz’da güvenoyu almasının ardından darbe planı geciktirdi.

Tarihler 12 Eylül’ü gösterdiğinde, sabah aynı adlı plan uygulandı ve Koutsounistler ülkenin yönetimini devraldı.

Emir-komuta zinciri içinde gerçekleşen bu darbe, 27 Mayıs 1960 darbesi ve 12 Mart 1971 muhtırasından sonra Silahlı Kuvvetlerin yönetime üçüncü açık müdahalesi olarak tarihteki yerini almıştır.

12 Eylül 1980 darbesi nedir, ne oldu?  Kanlı darbede neler oldu... # 2

PARLAMENTO KALDIRILDI

Topal Genelkurmay Başkanı Orgeneral Kenan Evren, Kara Kuvvetleri Komutanı Orgeneral Kenan Evren, Hava Kuvvetleri Komutanı Orgeneral Nurettin Ersin, Orgeneral Taksin Şahinka Şahinka Amiral Nejat Tümer ve Komutanı’ndan oluşan Milli Güvenlik Kurulu, -Jandarma Genel Başkanı Orgeneral Sedat Celasun, tüm yetkileri görüştü.

Anayasayı yürürlükten kaldıran darbeciler, Türkiye Büyük Millet Meclisi’ni feshederek anti-demokratik faaliyetlerini sürdürdüler.

Ülke genelinde sıkıyönetim ilanının ardından sivil toplum kuruluşlarını hedef alan darbe, Türk Hava Kurumu, Çocuk Esirgeme Kurumu ve Kızılay dışındaki derneklerin faaliyetlerini durdurdu.

Siyasi partilerin kapılarını kilitleyen darbe, Süleyman Demirel ve Bülent Ecevit’i Hamzakoi’ye, Necmettin Erbakan ve Alparslan Türkleri Ouzunada’ya sürgün ederek siyasi yasaklar getirdi.

12 Eylül 1980 darbesi nedir, ne oldu?  Kanlı darbede neler oldu... #3

“YEMELİYİZ, ASLA DEĞİL”

Ülkeyi kara günlere sokan darbeciler, acısı yıllarca hafızalarından silinmeyecek idam cezasının da mimarları oldular.

Darbe sonrası ilk infazlar 9 Ekim 1980’de gerçekleşti. Solcu Necdet Adalı ve ardından idealist Mustafa Pehlivanoğlu idam edildi.

Darbeden önce bir muhafızı öldürmekten hüküm giyen 17 yaşındaki Erdal Eren, 19 Mart 1980’de idama mahkum edildi.

Aptal Kenan Evren, 17 yaşında asılan Erdal Eren için ne dedi? “Onu asıp beslemeyelim mi?” Söz hafızada kalır.

Ehren’in idam cezası Yargıtay tarafından iki kez bozulmasına rağmen Milli Güvenlik Kurulu’nun onayladığı bir kararla 13 Aralık 1980’de Ankara Ulucanlar Cezaevi’nde idam edildi ve yaşı artırıldı.

12 Eylül 1980 darbesi nedir, ne oldu?  Kanlı darbede neler oldu... #4

HAPİS VE ÖLÜM

Kanlı uygulamaların yanı sıra demokrasinin askıya alındığı dönemde 650 bin kişi tutuklandı, 210 bin davada 230 bin kişi yargılandı ve 7 binden fazla kişi için ölüm cezası istendi. 517 kişi “Ölüm cezasına” Cezası sırasında 50 kişi idam edildi.

14 bin kişinin Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlığından çıkarıldığı bu dönemde, yaklaşık 100 bin kişi Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlığından çıkarıldı. “üye Ol” 30 bin kişi suçtan yargılandı “kabul edilemez” İddiaya göre işinden kovuldu.

Kültür ve sanat yaşamının da hedef alındığı bu dönemde, bine yakın film kabul edilemez bulunarak yasaklandı ve 4 bine yakın profesör ve yüzlerce üniversite görevlisi işten atıldı. Onlarca gazeteci binlerce yıla kadar hapis cezasına çarptırıldı.

12 Eylül 1980 darbesi nedir, ne oldu?  Kanlı darbede neler oldu... #5

82 ANAYASA

İnsan haysiyetini hiçe sayan uygulamaların mimarları, sözde Milli Güvenlik Kurulu darbecileri tarafından kabul edilen Danışma Meclisi tarafından hazırlanan anayasa 1982 yılında kabul edildi. “yönlendirilmiş” referandumla yüzde 92 “Evet” oyu aldı.

Darbenin kahramanı Evren ve diğer darbeciler ömür boyu yargılanmalarını engelledi. “geçici madde 15” darbe anayasasında yer aldı.

12 Eylül 1980 darbesi nedir, ne oldu?  Kanlı darbede neler oldu... #6

TEMSİLCİ İÇİN VAKA

“Milli Güvenlik Kurulu üyeleri yargılanamaz”Anayasa’nın Geçici 15. maddesi, 12 Eylül 2010’da yapılan referandumun ardından yürürlükten kaldırıldı.

Ardından darbenin sorumluları ve bu kişilerin emir ve talimatlarına uyanlar hakkında Türkiye’nin dört bir yanından suç duyurusunda bulunuldu.

Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından o sırada hayatta olan Evren ve eski Hava Kuvvetleri Komutanı Taksin Şahinkaya hakkında soruşturma başlatıldı.

12 Eylül 1980 darbesi nedir, ne oldu?  Kanlı darbede neler oldu... #7

YARGI

Evren ve Şahinkaya hakkındaki iddianamenin Ankara 12. Ağır Ceza Mahkemesi tarafından 10 Ocak 2012’de kabul edilmesiyle darbenin sorumluları Türkiye tarihinde ilk kez yargı önüne çıkarıldı.

İki darbeci “Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın tamamını veya bir kısmını değiştirmeye veya yürürlükten kaldırmaya ve anayasadan oluşan Türkiye Büyük Millet Meclisini feshetmeye veya görevini yapmasını engellemeye teşebbüs” suçlanan

Sağlık nedenleriyle duruşmalara katılmayan Evren ve Şahinkaya, telekonferansla savunulan suçlamaları, kurucu güç olduklarını ve mevcut mahkemelerin yargılayamayacağını öne sürerek kabul etmediler.

Devam eden davada, Ankara 12. Ağır Ceza Mahkemesi’nin kanunla kapatılması üzerine dosya, Ankara 10. Ağır Ceza Mahkemesi’ne sevk edildi.

Ağır müebbet hapis cezasına çarptırıldı

Mahkeme, Evren ve Şahinkaya’yı 1979’daki savunmalarında 18 Haziran 2014’te suçlu buldu. “Anayasa ve TBMM’yi yürürlükten kaldırmaya ve görevini yapmasını engellemeye çalışmak”1980 yılında zorlama “Anayasaya uymak, değiştirmek veya yürürlükten kaldırmak ve bu kanunla oluşturulan TBMM’yi zorlamak ve reddetmek ve zorla reddetmek” suçundan ömür boyu hapis cezasına çarptırıldı.

Mahkeme cezayı müebbet hapse çevirdi.

KALDIRILDI

Evren ve Şahinkaya Hakkında Askeri Ceza Kanunu “Askeri rütbelerin dağıtılması”Konuyla ilgili 30. maddenin uygulanmasına karar verildi.

Kararın ardından sanığın avukatları kararı temyiz etti. Dava Yargıtay’dayken Evren 10 Mayıs 2015’te 98 yaşında, Şahinkaya 9 Temmuz 2015’te 90 yaşında vefat etti.

Yargıtay 16. Ceza Dairesi, sanığın ölümü nedeniyle davanın sonlandırılmasına karar verdi.

12 Eylül 1980 darbesi nedir, ne oldu?  Kanlı darbede neler oldu... #8

MAHKEME’NİN İKİNCİ KARARI

Davayı yeniden görüşen yerel mahkeme, davanın reddine karar verdi ve dosya Yargıtay 16. Ceza Dairesi’ne geri döndü. Daire, yerel mahkemenin kararını bu kez usul yönünden bozdu.

İptal kararında, yerel mahkemenin gerekçesi lehindeki kanunun 765 sayılı Türk Ceza Kanunu (TCK) hükümleri olduğu belirtilirken, gerekçe ve hükmün karıştırılmasının kanuna aykırı olduğu ifade edildi. sayılı Türk Ceza Kanunu hükümlerine göre karar verilir. 5237 ve Ceza Muhakemesi Kanunu.

Ceza bölümünün iptaline karar verilen mahkeme, Evren ve İnkahinkaya hakkında açılan kamu davasının ölüm nedeniyle olduğuna hükmetti. “ortadan kaldırmak” azimli.

Yargıtay 16. Ceza Dairesi’nin usuli kararı bozmasının ardından 12 Mayıs 2019’da yeniden görülen Ankara 10.

Ayrıca Evren ve Şahinkaya’nın mal varlıklarına el konulmasına ve sanıkların Türk Silahlı Kuvvetleri’nden çıkarılıp iade edilmesine yer olmadığına karar verildi.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Başa dön tuşu